بیش از یک قرن پیشگامی در توسعه دانش و فناوری شیلات ایران
تلاش میکنیم با تکیه بر دانش روز، نیازهای صنعت شیلات را پاسخ داده و نقش مؤثرتری در توسعه اقتصاد دریامحور و آبزیپروری کشور ایفا کنیم
به گزارش روابط عمومی موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور به نقل از پایگاه اطلاع رسانی پویشگران گیل:
مرتضی جلیل نژاد ماسوله /استان گیلان به واسطه برخورداری از دریای خزر، تالاب بینالمللی انزلی و منابع آبهای داخلی، مزارع پیشرو در عرصه ماهیان گرمابی و ماهیان خاویاری همواره یکی از مهمترین قطبهای شیلات و آبزیپروری کشور بوده است. در قلب این ظرفیت ارزشمند، پژوهشکده آبزیپروری آبهای داخلی بندرانزلی با بیش از یک قرن سابقه، نقشی محوری در تولید دانش، توسعه فناوریهای نوین، حفاظت از ذخایر آبزیان و ارتقای صنعت شیلات کشور ایفا کرده است.
این پژوهشکده که قدیمیترین مرکز تحقیقات شیلاتی ایران به شمار میرود، طی سالهای فعالیت خود دستاوردهای ارزشمندی در حوزه تکثیر و پرورش آبزیان، بهداشت و بیماریهای آبزی، اکولوژی منابع آبی و فرآوری محصولات شیلاتی و حفظ ذخایر ارزشمند دریای خزر داشته است.
به منظور آشنایی بیشتر با ظرفیتها، مأموریتها و برنامههای این مجموعه علمی، گفتوگویی اختصاصی پایگاه اطلاع رسانی پویشگران گیل با دکتر محمد صیاد بورانی انجام دادهایم که در ادامه میخوانید.
۱. پژوهشکده آبزیپروری آبهای داخلی بندرانزلی چه جایگاهی در تاریخ تحقیقات شیلات کشور دارد و مهمترین مراحل تحول آن چه بوده است؟
پژوهشکده آبزیپروری آبهای داخلی بندرانزلی قدیمیترین مرکز تحقیقات شیلاتی کشور است که در سال ۱۲۹۷ همزمان با آغاز فعالیت شرکت مختلط ماهی ایران و شوروی سابق تأسیس شد. این مجموعه در ابتدا با هدف کنترل کیفیت و صادرات محصولات شیلاتی فعالیت خود را آغاز کرد و طی بیش از یک قرن، متناسب با نیازهای کشور، چندین مرحله تحول ساختاری را پشت سر گذاشت.
ایـن پژوهشـکده در سـال 1297بـه عنـوان اولیـن مرکـز تحقیقـات در زمینـه علـوم شـیلاتی کشـور و همزمـان بـا آغـاز فعالیـت «شـرکت مختلـط ماهـی ایـران و شـوروی سـابق» تاسـیس گردیـد.
در آن زمـان بـه منظورکنتـرل صـادرات فـرآورده هـای شـیلاتی بـه شـوروی سـابق، مرکـزی تحـت عنـوان «لابراتـور ماهـی ایـران» در محـل شـیلات بنـدر انزلـی احـداث گردیـد، پـس از تصویـب لایحـه قانونـی اساسـنامه شـرکت سـهامی شـیلات ایـران تحــت عنــوان «استاســیون علمــی ماهــی شناســی» فعالیــت نمــود.
پــس از آن در ســال 1346بــه «انســتیتو بررسـی هـای علمـی و صنعتـی ماهـی ایـران» تغییـر نـام یافـت و در قالـب یکـی از موسسـات علمـی کشـور بـه انجـام فعالیـت هـای تحقیقاتـی و آموزشـی پرداخـت. در سـا لهـای 1352تـا 1367بـا گسـترش پژوهـشهـای شـیلاتی ایـن تشـکیلات بـا نـام «سـازمان تحقیقـات شـیلات ایـران» در قالـب بخـش هـای تحقیقاتـی لیمنولوژی، بیولـوژی ماهـی، میکروبیولـوژی، ایکتیولـوژی و تکنولـوژی صیـد وظایفـش را اسـتمرار بخشـید.
از سـال ،1367 بـا الحـاق «شـرکت سـهامی شـیلات ایـران» بـه وزارت جهادسـازندگی وقـت و تشـکیل سـازمان گسـترده ای بـا عنـوان «سـازمان تحقیقـات و آمـوزش شـیلات ایـران» ایـن مرکـز بـه عنـوان یکـی از مراکـز تحقیقاتـی تابعـه سـازمان بـا نـام «مرکـز تحقیقـات شـیلاتی اسـتان گیـلان» و در سـال 1380بـا نـام «مرکـز تحقیقـات ماهیـان اسـتخوانی دریـای خـزر» و در سـال 1383بـا نـام «پژوهشـکده آبـزی پـروری آبهـای داخلـی کشـور» بـه فعالیـت تحقیقاتـی خویـش ادامـه مـی دهـد.
در این مدت صدها پروژه ملی و بینالمللی، بیش از هزار مقاله علمی و اخذ استاندارد ISO 17025 برای آزمایشگاهها و همچنین دریافت گواهینامه تشخیص بیماریهای ویروسی آبزیان از مراجع معتبر بینالمللی، از مهمترین افتخارات این مجموعه بوده است.
۲. امروز پژوهشکده از چه بخشها و ظرفیتهای علمی و پژوهشی برخوردار است و چه نقشی در توسعه تحقیقات شیلات ایفا میکند؟
امروز پژوهشکده از سه بخش تخصصی شامل تکثیر و پرورش آبزیان، بومشناسی و بهداشت و بیماریهای آبزیان، یک مرکز ملی تحقیقات فرآوری آبزیان و دو ایستگاه تحقیقاتی تخصصی برخوردار است.
۳. مهمترین مأموریتها و اهداف پژوهشکده در حوزه آبزیپروری و حفاظت از منابع آبزی چیست؟
مهمترین مأموریت پژوهشکده، توسعه دانش فنی برای افزایش تولید پایدار آبزیان همراه با حفاظت از منابع طبیعی است. در این مسیر روی معرفی گونههای جدید، اصلاح نژاد، تغذیه آبزیان، شناسایی ظرفیتهای مناسب پرورش، افزایش بهرهوری، حفظ ذخایر ارزشمند دریای خزر، بررسی آلایندههای محیطی، ارتقای امنیت غذایی، کاهش ضایعات و توسعه فناوریهای فرآوری محصولات شیلاتی تمرکز داریم.
۴. پژوهشکده در زمینه تکثیر و پرورش گونههای بومی دریای خزر چه دستاوردهایی داشته است؟
یکی از مهمترین موفقیتهای پژوهشکده، دستیابی به دانش فنی تکثیر و پرورش گونههای ارزشمند بومی مانند ماهی سفید فرم پائیزه،ماهی سوف سفید، ماهی آزاد دریای خزر، اردکماهی، شاهمیگوی آب شیرین، کپور تاتا، ماهی سس(زردپر)و سایر گونههای اقتصادی است.
همچنین در زمینه پرورش ماهی در قفس، پرورش گونههای بومی، تولید نسل جدید برخی گونهها، معرفی جیرههای غذایی اختصاصی و روشهای نوین پرورش نیز دستاوردهای قابل توجهی حاصل شده است.
۵. در حوزه بهداشت و بیماریهای آبزیان و ارتقای سلامت تولیدات شیلاتی چه اقداماتی انجام شده است؟
سلامت آبزیان یکی از ارکان توسعه پایدار آبزیپروری است. پژوهشکده در زمینه شناسایی عوامل بیماریزای باکتریایی، ویروسی، قارچی و انگلی، تولید کیتهای تشخیصی، تولید آنتیبادی، اخذ گواهینامههای معتبر بینالمللی فعالیت گستردهای داشته و امروز یکی از مراکز مرجع کشور در این حوزه محسوب میشود. در ضمن پژوهشکده در حوزه تولید واکسن IHN نیز مطالعاتی را در دست انجام دارد.
۶. مهمترین فناوریها و دانشهای فنی که پژوهشکده در سالهای اخیر به آنها دست یافته، کداماند؟
در سالهای اخیر موفق شدهایم دانش فنی تولید بیش از 20 نوع فرآورده های آبزیان، تولید پروبیوتیکهای بومی، تولید غذای اختصاصی برخی از گونههای اقتصادی، توسعه فناوری پرورش جلبکهای مفید، طراحی کیت تشخیص سریع بیماریها VHS و فناوریهای مرتبط با پرورش ماهیان بومی را بومیسازی کنیم.۷. این پژوهشکده چه نقشی در بازسازی ذخایر آبزیان، توسعه پرورش ماهی در قفس و افزایش تولید آبزیان کشور داشته است؟
پژوهشکده علاوه بر شناسایی ظرفیت بیش از ۱۸ منبع آبی کشور برای توسعه آبزیپروری، مدلهای علمی بازسازی ذخایر گونههای ارزشمند تالاب انزلی و دریای خزر را ارائه کرده و دستورالعملهای فنی لازم برای توسعه پرورش ماهی در قفس، انتخاب گونههای مناسب و تعیین مناطق مستعد را تدوین کرده است که نقش مهمی در افزایش تولید و حفظ منابع آبزی کشور داشتهاند.
۸. چشمانداز آینده پژوهشکده برای پاسخگویی به نیازهای صنعت شیلات و آبزیپروری کشور چیست؟
هدف ما حرکت به سمت توسعه فناوریهای نوین، افزایش بهرهوری، تجاریسازی دستاوردهای پژوهشی، حمایت از تولیدکنندگان، حفاظت از ذخایر آبزیان و تقویت امنیت غذایی کشور است. تلاش میکنیم با تکیه بر دانش روز، نیازهای صنعت شیلات را پاسخ داده و نقش مؤثرتری در توسعه اقتصاد دریامحور و آبزیپروری کشور ایفا کنیم.