چکیده
خلیج فارس و دریای عمان، قلب تپنده اقتصاد شیلاتی و امنیت غذایی ایران محسوب میشوند. با این حال، موقعیت جغرافیایی ایران که در یک ناحیه خشک و نیمهخشک قرار گرفته است، کشور را وادار به توسعه گسترده تأسیسات آبشیرینکن نموده است. اگرچه این تأسیسات راهکاری حیاتی برای مقابله با بحران آب هستند، اما تخلیه حجم عظیمی از پساب شور تغلیظشده به همراه مواد شیمیایی سمی، به یک تهدید جدی و فزاینده برای سلامت این اکوسیستمهای حساس تبدیل شده است. این گزارش به بررسی جامع اثرات مستقیم فیزیولوژیک و اثرات غیرمستقیم بومشناختی این آلاینده ها بر ذخایر ارزشمند آبزیان شیلاتی میپردازد. همچنین، با استناد به منابع علمی معتبر، تحلیلی از اثرات بالقوه فاجعهبار این آلایندهها در سناریوی عدم اعمال نظارت و پایش جامع بر آبشیرینکنهای منطقه ارائه شده است اثراتی که از شوک اسمزی و سمیت مستقیم گرفته تا تخریب مناطق نوزادگاهی، ایجاد مناطق مرده ناشی از شکوفایی جلبکی مضر و تجمع زیستی آلایندهها در زنجیره غذایی را در بر میگیرد. بر پایه این بررسی، یک چارچوب جامع و عملیاتی برای پایش ملی، مبتنی بر بررسی مخاطرات و چندسطحی (شامل سطوح بحرانی، عملیاتی و بلندمدت) و با تأکید بر پایش پیوسته شاخصهای کلیدی ارائه میشود. این چارچوب ضمن مشخص کردن روشهای نمونهبرداری، آنالیز و مدیریت داده، بر لزوم مقایسه نتایج با استانداردهای ملی و بینالمللی تأکید میورزد. اجرای الزامآور این برنامه پایش، نه تنها یک ضرورت زیستمحیطی، بلکه یک سرمایهگذاری ضروری برای حفاظت از سرمایههای ملی، تضمین امنیت غذایی و تداوم معیشت جوامع محلی وابسته به دریا است. این گزارش بر لزوم اتخاذ رویکرد پایش هوشمند با بهرهگیری از فناوریهای نوین و یکپارچهسازی دادههای محیطزیستی برای دستیابی به توسعه پایدار در صنعت آبشیرینکن تأکید میورزد. علاوه بر این، این چارچوب با در نظر گرفتن مخاطرات بومشناختی ، اقتصادی و اجتماعی گسترده ناشی از تخلیه پساب، و همچنین معرفی راهبردهای بلندمدت مانند حرکت به سمت اقتصاد چرخشی و بازیابی منابع از پساب، نقشهای جامع برای توسعه پایدار صنعت آبشیرینکن در ایران ارائه میدهد.