چکیده
صنعت آبزیپروری، به عنوان یکی از حوزههای حیاتی و اساسی در تأمین منابع پروتئینی برای جوامع جهانی، همواره با چالشهای فراوانی مواجه بوده است. یکی از مسائل مهم که در سالهای اخیر بیشتر به آن توجه شده است، موضوع جایگزینی روغن ماهی با روغنهای گیاهی در تغذیه ماهیان است. در صنعت آبزیپروری ماهیان خاویاری، روغن ماهی به دلیل دارا بودن اسیدهای چرب از جمله، اسید های چرب چند غیر اشباع (PUFA) و اسید های چرب غیر اشباع بلند زنجیره (HUFA) به ویژه ایکوزاپنتانوئیک اسید (EPA) و دوکوزاهگزانوئیک اسید (DHA) که نقشی حیاتی در فعالیت سیستم عصبی، غشاء سلولی، رشد و سلامت ماهی دارند، منبع اصلی تامین کننده چربی است. این در حالی است که با توسعه صنعت پرورش آبزیان، روغنهای گیاهی به عنوان کاربردیترین چربیهای جایگزین روغن ماهی (با توجه به کاهش تولید و افزایش قیمت آن) در فرموله کردن جیره غذایی در خوراک آبزیان از جمله ماهیان خاویاری در نظر گرفته شدهاند. روغنهای گیاهی از جمله، روغن کلزا (منابع غنی از اسیدهای چرب امگا-3)، سویا (یکی از پرمصرفترین روغنهای گیاهی در خوراک آبزیان و سرشار از اسیدهای چرب امگا 6 و حفظ تعادل اسیدهای چرب)، ذرت (برای حفظ پروفایل اسیدهای چرب بهینه در رژیم غذایی ماهی، تعادل محتوای امگا 6)، آفتابگردان (حاوی امگا-6 و امگا-9)، کنجد (حاوی اسیدهای چرب امگا-3 و امگا-6)، روغن زیتون (حاوی اسیدهای چرب امگا-3 و امگا-6)، روغن پالم (به دلیل مقرون به صرفه و در دسترس بودن) میتوانند به عنوان یک جایگزین مناسب برای روغن ماهی به منظور متعادل سازی فرمولاسیون خوراک استفاده شوند. از آنجاییکه هر یک از این روغنهای گیاهی ویژگیها و ترکیبات منحصربهفردی دارند، استفاده از این روغنها به صورت ترکیبی و همزمان میتواند منجر به بهبود کارایی تغذیه ماهیان خاویاری و پایداری محیط زیست شود. انتخاب روغن گیاهی مناسب باید با توجه به نیازهای مخصوص هر گونه ماهی و شرایط محیطی مورد بررسی و انتخاب شود. بـر اسـاس نتـایج شاخصهـاي کارایی رشـد و تغذیه حاصل چندین پروژه تحقیقاتی، بهنظر میرسد، حفظ سطوح مناسبی از اسیدهاي چرب امگا 3 به ویژهEPA وDHA در جیره لارو، بچهماهي و پیش مولد ماهیان خاویاری تجاری – پرورشی با ترکیبی از روغن ماهی و روغن گیاهی بهویژه روغن کانولا و سویا به دلیل دارا بودن مقادیر قابلتوجهی از اسیدهاي چرب ضـروري آلفـا لینولنیک (C18:3 n - 3) و لینولئیک اسـید (C18:2 n - 6) فراهم میشود. بدینترتیب از هزینه های تولید خوراک کاسته میشود، وابستگی صنعت تولید خوراک آبزیان به روغن ماهی کاهش مییابد و روند رو به رشد آبزی پروری پایدار نیز در کشور تداوم خواهد یافت.