چکیده
در سال 1401(2022 میلادی) میزان تولید قزل آلا در کشور 208800 تن (در آب شیرین) از سوی سازمان شیلات ایران اعلام شده است که بیش از 28% تولید جهانی این ماهی در آب شیرین را به خود اختصاص داده است. استرپتوکوکوزیس و یرسینیوزیس دو بیماری مهم عفونی ماهیان قزل آلای رنگین کمان است که با ایجاد تلفات شدید (بسته به سن ماهی و سویه باکتری تلفات 80 – 30درصد) و مصرف شدید آنتی بیوتیکها (با عوارض زیست محیطی و بهداشتی) سبب خسارات اقتصادی و به خطر انداختن بهداشت عمومی هستند. لذا استفاده از ماهیان مقاوم شده میتواند بهترین راهکار مبارزه با آنها باشد. براین اساس فاز آزمایشگاهی پروژه دستیابی به دانش فنی تولید واکسن کشته دوگانه یرسینیوزیس - استرپتوکوکوزیس در ماهیان قزل آلای پرورشی در پژوهشکده اکولوژی دریای خزر انجام گردید. پروژه حاضر فاز مزرعه فعالیتهای انجام شده در پروژه قبلی است. لازم به ذکر است که با توجه به شیوع لاکتوکوکوزیس در کشور، به توصیه دفتر بهداشت و بیماریهای آبزیان سازمان دامپزشکی کشور، بخش فارمی در دو بخش واکسن کشته دوگانه یرسینیوزیس – استرپتوکوکوزیس و واکسن سه گانه یرسینیوزیس- استرپتوکوکوزیس – لاکتوکوکوزیس انجام گردید. بذر واکسن مورد استفاده در این پروژه یرسینیا راکری (MT968736)، استرپتوکوکوس اینیایی (MT968734) و لاکتوکوکوس گارویه(OQ216877) بودند. واکسن کشته در دو شکل دوگانه (یرسینیا راکری، استرپتوکوکوس اینیایی) و سه گانه(یرسینیا راکری، استرپتوکوکوس اینیایی و لاکتوکوکوس گارویه) با ادجوانت مونتانایدVax-Orient IPA50 با نسبت 60 :40 (40 باکترین و 60 ادجوانت) توسط موسسه تحقیقات واکسن و سرم سازی رازی(شعبه جنوب کشور) تهیه گردید. واکسنها بصورت داخل صفاقی به 1000 عدد ماهی (500 عدد دوگانه و 500 عدد سه گانه) با میانگین وزنی 18/10 ± 16/261 گرم تزریق شد. ماهیان پرورشی در مزرعه به عنوان شاهد در نظر گرفته شد. طی 8 ماه شاخصهای سرمی(پروتئین تام سرم و آلبومین) و شاخصهای ایمنی (گلوبولین،IgM تام سرم، لیزوزیم و آنتی بادی اختصاصی علیه هر باکتری) در ماهیان واکسینه و شاهد مورد ارزیابی قرار گرفت. قبل از نمونه برداری مرحله هفتم(یعنی دو ماه مانده به پایان زمان آزمایش) بیماری لاکتوکوکوزیس در مزرعه رخ داد و تعداد تلفات ناشی از بیماری تا پایان مرحله هشتم نمونه برداری ثبت شد. نتایج این بررسی نشان داد که میزان پروتئین تام سرم در ماهیان واکسینه در ماه اول، دوم، هفتم و هشتم افزایش معنی دار در مقایسه با شاهد داشت و در بقیه ماهها معنی دار بودن این تفاوت فقط بین گروه سه گانه و شاهد بود. میزان آلبومین فقط در ماه هفتم و هشتم کاهش معنیداری در شاهد در مقایسه با گروه واکسینه نشان داد و در سایر ماهها تفاوت معنیداری دیده نشد. میزان گلوبولین به جز ماه اول، در ماههای دیگر در ماهیان واکسینه افزایش معنیداری در مقایسه با شاهد داشت و بیشترین میزان متعلق به گروه سه گانه بود. میزان لیزوزیم نیز بیشترین افزایش معنیدار را بین گروه شاهد و سه گانه نشان داد. میزان IgM تام سرم در تمام مراحل افزایش معنی دار در گروه واکسینه در مقایسه با شاهد داشت و گروه سه گانه بیشترین میزان را نشان داد. تیتر آنتی بادی اختصاصی علیه یرسینیا راکری در تمام مراحل بطور معنی داری بیشتر از شاهد و بالاترین مقدار در گروه سه گانه دیده شد. تیتر آنتی بادی اختصاصی علیه استرپتوکوکوس اینیائی و لاکتوکوکوس گارویه نیز در تمام مراحل در ماهیان واکسینه بطور معنی دار بیشتر از شاهد بود. ارزیابی نتایج تلفات ماهیان بعد از وقوع بیماری و درصد بازماندگی در ماهیان سه گانه، دوگانه و شاهد به ترتیب 9/75، 54/68 و 93/32% بود. در یک ارزیابی کلی، واکسن دو گانه و سه گانه در شرایط مزرعه کفایت عملکردی مناسبی داشتهاند و کفایت عملکردی واکسن سه گانه براساس نتایج بهتر از واکسن دو گانه بوده است.