چکیده
منطقه خور موسی در شمال غربی خلیج فارس، به دلیل اهمیت اکولوژیک و اقتصادی، تحت تأثیر پویایی‌های طبیعی و فشارهای انسانی قرار دارد. شاخصهای محیطی مانند دما، اکسیژن محلول، فسفات و آمونیاک بر فراوانی و تنوع پلانکتون‌‌ها و ماکروبنتوزها اثر می‌گذارند. تجمع فلزات سنگین در گونه‌های آبزی نیز شاخصی کلیدی از آلودگی زیست‌محیطی است. این مطالعه با هدف ارزیابی وضعیت اکولوژیک خور موسی از طریق بررسی تأثیر شاخصهای محیطی فصلی بر فراوانی و تنوع فیتوپلانکتون‌‌ها و زئوپلانکتون‌‌ها، ساختار جامعه ماکروبنتوزها و تجمع زیستی فلزات سنگین در اب  رسوب و  بافت‌های گونه‌های آبزی انجام شد. نمونه‌برداری در فصول تابستان و زمستان 1403 از شش خور (غزاله، جعفری، مرینوس، اودله، دورق و پاتیل) در منطقه خور موسی انجام شد. فیتوپلانکتون‌‌ها و زئوپلانکتون‌‌ها با روش‌‌های استاندارد نمونه برداری و با استفاده از کلیدهایی شناسایی بررسی شدند. نمونه‌های رسوب و آب با استفاده از بطری نانسن و گرب پترسون جمع‌آوری شد. در نهایت پس از تجزیه‌‌وتحلیل نمونه ها، دانه‌ بندی رسوبات، میزان کل ماده آلی (TOM) و مقادیر فلزات سنگین (نیکل، مس، جیوه،کروم، روی و سرب) محاسبه  شدند. از شاخص‌های زیستی (AMBI، BOPA، Shannon، Margalef، Pielou، Simpson) برای ارزیابی کیفیت اکوسیستم استفاده گردید. بافت عضلانی چهار گونه ماهی (Platycephalus indicus، Euryglossa orientalis، Sillago sihama، Chirocentrus nudus) و یک گونه میگو (Metapenaeus affinis) برای بررسی تجمع زیستی فلزات سنگین تجزیه‌‌وتحلیل شد. نتایج تحقیق نشان میدهد که در زمستان، کاهش دما و فعالیت‌های بیولوژیکی منجر به افزایش فسفات و آمونیاک در آب‌های سطحی و افزایش اکسیژن محلول به دلیل انحلال بالاتر در آب سرد شد. در تابستان، افزایش دما و فعالیت‌های بیولوژیکی مصرف این مواد را افزایش داد. در مجموع تراکم 48052 سلول در لیتر فیتوپلانکتون و 41600 فرد در مترمکعب زئوپلانکتون میباشد. از فیتوپلانکتون‌‌ها، 1 شاخه، 10 راسته، 14 خانواده و 24 گونه شناسایی شد که راسته Naviculales از شاخه دیاتومه‌ها (21%) غالب بود. از زئوپلانکتون‌‌ها، 3 شاخه، 6 خانواده و 13 گونه شناسایی شد که راسته Calanoida از زیررده پاروپایان (66%) غالب بود. فراوانی فیتوپلانکتون‌‌ها در زمستان بیشتر بود. دما بیشترین تأثیر را بر زئوپلانکتون‌‌ها و اکسیژن محلول بیشترین اثر را بر فیتوپلانکتون‌‌ها داشت. خورهای غزاله و جعفری بیشترین فراوانی پلانکتون‌‌ها را دارا بودند، در حالی که خور اودله کمترین فراوانی را داشت. در بررسی ماکروبنتوزها، 70 گونه از 7 شاخه شناسایی شد که کرم‌های حلقوی (69.62%)، به‌ویژه Melinna sp. و Capitella sp، غالب بودند. خور جعفری در تابستان و خور اودله در زمستان بیشترین تراکم ماکروبنتوزها را داشتند. خور جعفری بالاترین شاخص‌های تنوع شانون(37/3) و مارگالف (2/5)را نشان داد. شاخص‌های AMBI و BOPA عمدتاً شرایط غیرآلوده تا کمی آلوده را نشان دادند، به جز خور غزاله که در زمستان آلودگی متوسط تا شدید داشت. TOM با فراوانی و تنوع کفزیان همبستگی مثبت داشت. در بررسی فلزات سنگین، نیکل فراوان‌ترین فلز در تمام ماتریس‌ها بود و غلظت مس در آب، جیوه در رسوب و نیکل در هر دو از دستورالعمل‌های کیفیت محیط زیست بالاتر بود.گونه‌های  P. indicus و E. orientalis بالاترین تجمع زیستی فلزات سنگین (به جز مس) را نشان دادند، در حالی که S. sihama کمترین میزان را داشت. ضریب تجمع زیستی برای جیوه در اکثر گونه‌ها از 1 فراتر رفت. شاخص‌های اکولوژیک نشان‌‌دهنده استرس متوسط در اکوسیستم بودند.. درکل، تغییرات فصلی دما ، اکسیژن محلول و فشارهای انسانی بر توزیع و فراوانی پلانکتون‌‌ها، ماکروبنتوزها و تجمع فلزات سنگین تأثیر دارند. آلودگی نیکل یک نگرانی زیست‌محیطی است. نظارت مستمر، کنترل نظارتی پیشرفته و استفاده از شاخص‌های زیستی متعدد برای حفاظت از اکوسیستم خور موسی و ایمنی مواد غذایی ضروری است.
گزارش پروژه
دانلود
مشخصات پیمانکار
مشخصات همکاران
اهداف طرح
زمانبندی طرح
روش تحقیق و اجرا
اطلاعات جغرافیایی
هزینه های اجرای پروژه
نتایج