چکیده
تالاب انزلي در جنوب غربی درياي کاسپین تالاب‌‌هاي ثبت شده كنوانسيون رامسر در سال 1354 مي‌‌باشد. در گذشته ای نه چندان دور  اين اکوسیستم تحت تاثیر آب شيرين و نفوذ آب لب شور دریای کاسپین قرار داشته و واجد بسیاری از ارزش های اکولوژیکی، اقتصادی و اجتماعی بود. اما معضلات و مشکلات چند جانبه سالیان اخیر سبب گردید که در مدت کوتاهی یعنی در سال 1372 این تالاب در فهرست مونترو قرار گیرد که نشان دهنده نیاز و توجه ویژه به این تالاب برای حفاظت و احیاء آن می‌‌باشد. الزام پایش ابعاد مختلف این زیست بوم سبب شد تا در این مطالعه جوامع زیستی آن مورد بررسی قرار گیرد. از بررسی ساختار فیتوپلانکتون تالاب انزلی تعداد 68 جنس شناسایی گردید که نسبت به 117 جنس سال 1373 با کاهش شدیدی همراه بوده است. همچنین میانگین فراوانی سالانه فیتوپلانکتون 8/7 میلیون سلول در لیتر بوده که در مقایسه با 20 سال گذشته 9 برابر کمتر شده است. حضور فراوان جنس  نشان از آلودگی و مقادیر بالای فرا غنی شدن تالاب دارد. در این بررسی 58 جنس زئوپلانکتونی شناسایی گردید و میانگین فراوانی کلی آنها در حد 302 عدد در لیتر درسال بودکه بسیار کمتر از سالیان گذشته می‌‌باشد. در بررسی دهه 1371 تا 1381، تعداد جنس‌‌های زئوپلانكتونی مشاهده شده از  37 تا 71 جنس متغیر بود و میانگین فراواني آنها نیز  از 580 تا 2200 سلول در لیتر متغیر بود.  مقدار میانگین کلروفیل‌‌آ در این بررسی دارای حداکثر میانگین 11میکرو گرم در لیتر بود در حالیکه میانگین سالانه آن در 1393 در حد 47 میکرو گرم در لیتر بود. در بررسی درشت بی مهرگان 15 خانواده جانوری از موجودات کفزی و 18 خانواده از موجودات اپی‌‌فیتی شناسایی گردید. میانگین زیتوده کلی این موجودات در حد 1/3 گرم در متر مربع اندازه گیری شد. تلفات گروهی این موجودات تحت تاثیر شدید عوامل محیطی و آلودگی‌‌ها بویژه در مورد کرم کم تار خانواده Naididae مشاهده شد. در بررسی ماهیان تالاب انزلی‌ 40 گونه‌ از 16 خانواده‌ شناسایی گردید که 30 گونه بومی یا اندمیک تالاب یا خزر بوده و 10 گونه غیر بومی محسوب می‌‌شوند. همچنین 28 گونه از این ماهیان جزو ماهیان آب شیرین، 7 گونه در دريای کاسپین زيست کرده و براي تخم‌‌ريزي یا تغذیه وارد تالاب می‌‌گردند و 5 گونه هم دریازی-مصبی می‌‌باشند. از مجموع ماهیان صید شده در همه مناطق، بیشترین فراوانی متعلق به  مخرج لوله‌‌ای (30 %)، گامبوزیا (25%)، شاه کولی (11%) وکاراس (10%) بود. تنها در سه گونه ماهی سه خاره (Gasterosteus aculeatus)، ماهی سیم (Abramis brama) و دهان گرد خزری (Caspiomyzon wagneri) فرم بالغ آماده تخم ریزی یا بچه ماهی نورس مشاهده نشد و در سایر گونه‌‌ها مشاهده شدن هر یک از فرم های مذکور بیانگر فعالیت تکثیر گونه در تالاب انزلی بوده است. برآورد میزان صید ماهیان اقتصادی در تالاب انزلی از طریق شمارش مستقیم و توزین ماهیان عرضه شده در بازار نشان داد که میزان صید از تالاب در حد 93 تن در سال بوده و شامل 22 گونه ماهی بوده است. 95 درصد صید مربوط به چهار گونه اردک ماهی (Esox lucius)، کپور (Cyprinus carpio )، کاراس (Carassius gibelio )و لای ماهی (Tinca tinca) به ترتیب با 6/42، 8/24 ، 1/22 و 9/5 درصد بوده است. میزان صید از تالاب در مقایسه با تمامی سال‌‌های پیش در حداقل میزان خود قرار داشته است. گونه های بومی مانند اسبله (Silurus glanis)، سوف سفید (Sander lucioperca)، سوف تالابی (Perca fluviatilis) به میزان اندک به بازار عرضه شدند که نشانگر ذخایر بسیار ناچیز آنها باشد. تعداد صیادان مشغول در عرصه تالاب بسیار کاهش یافته و در حد متوسط 57 نفر در روز برآورد شده که صید روزانه‌‌ای در حد 3/8 کیلوگرم داشتند. درآمد حاصل از صید، غیر اقتصادی و قابل توجیه نیست. وضعیت بهداشتی ماهیان تالاب از نظر آلودگی به پاتوژن‌‌های انگلی، ویروسی، باکتریایی و قارچی در حالت معمولی بوده و تنها از بررسی باکتریایی زخم های ماهیان کاراس و کپور  Aeromonas hydrophila و Pseudomonas aeruginosa جداسازی شدند. در این بررسی تعداد  34 عدد لای ماهی (Tinca tinca)، 19 عدد اردک‌‌ماهی  (Esox lucius) ، 82 عدد ماهی کاراس(Carassius gibelio)، 18 عدد ماهی کپور  (Cyprinus carpio)، 42 عدد ماهی سیم‌‌نما (Blicca bjoerkna)  53 عدد ماهی تیزکولی  (Hemiculter leucisculus)  مورد بررسی قرار گرفته و به ترتیب 13، 11، 12، 12، 7 و 4 گونه یا جنس از گروه‌‌های مختلف تک‌‌یاختگان، مونوژن‌‌ها، دیژن‌‌ها و نماتد‌‌ها شناسایی شدند. در لای ماهی انگل Raphidascaris acus ، در اردک ماهی Tetraonchus monenteron،  در  ماهیان کاراس، کپور و ماهی سیم  Dactylogyrus spp   بیشترین درصد شیوع  را داشت. وضعیت شنگ Lutra lutra یکی از پستانداران  واقع در راس شبکه غذایی تالاب انزلی مورد بررسی قرار گرفت و در 49 درصد مناطق حاشیه‌‌ای و 58 درصد پیکره های آبی مشاهده گردید. بسیاری از مناطق و زیستگاهای آن خصوصیات گذشته خود را از دست داده و گستره و پراکنش آن بسیار محدود شده است. پراکنش و تراکم بالایی گیاه سنبل آبی سبب شده تا بسیاری از نواحی حاشیه‌‌ای بویژه در نواحی غربی غیر قابل دسترس گردد. وضعیت تغذیه‌‌ای در مکان‌‌های حضور این گونه نیز چندان مناسب نبوده و از کاهش تغذیه برخوردار است که ناشی از کاهش ذخایر طعمه های قابل دسترس می‌‌باشد. وضعیت آن در عرصه تالاب انزلی نسبت به گذشته بدتر شده و در معرض تهدید و خطر می‌‌باشد. میانگین زیتوده گیاهان آبزی غوطه ور، در حد 548 گرم بوده که گونه‌‌ Ceratophyllum demersum با 54 درصد، بیشترین زیتوده و گونه Hydrilla verticillata  با 19 درصد، در رتبه بعدی قرار داشت. از گیاهان شناور دو گونه لاله مردابی Nelumbo nucifera و گیاه مهاجم سنبل آبی Pontederia crassipes به لحاظ گستره پراکنش و زیتوده گیاهی غالب شده و به ترتیب گستره‌‌ای درحد 350 و 970 هکتار از تالاب غرب را اشغال کردند. میزان زیتوده سنبل آبی حدود 150 تن در هکتار برآورد شده که تغییرات شدید اکوسیستمی را طی4 سال اخیر سبب شده است. گیاه نی Phragmites australis از گونه‌‌های غالب در نواحی حاشیه‌‌ای تالاب بوده و گستره آن در حد 10290 هکتار برآورد شده که نسبت به ده سال پیش 6/3% افزایش مساحت داشته است. تغییر سیمای تالاب انزلی و خشک شدن آن سبب شده که بسیاری از گونه های گیاهی و جانوری از بین رفته وغنای گونه‌‌ای و فراوانی آنها به شدت کاهش یابد و تالاب انزلی بسیاری از ارزش های اکولوژیک و اقتصادی خود را از دست بدهد. کنترل رسوب، ایجاد عمق در پیکره‌‌های آبی مختلف، حفظ و نگهداشت آب در پیکره های آبی از مهمترین موارد ضروری در حفاظت از زیستمندان تالاب انزلی به شمار می‌‌رود. کنترل گیاهان مهاجم همچون سنبل آبی و سایر گونه های گیاهی که بیش از اندازه بسیاری از آشیان های اکولوژیک را اشغال کرده اند ضروری میباشد.کنترل فاضلاب های ورودی و پالایش آنها از مرگ و میر گروهی زیستمندان ساکن در بخش های مختلف جلوگیری خواهد کرد.
گزارش پروژه
دانلود
مشخصات پیمانکار
مشخصات همکاران
اهداف طرح
زمانبندی طرح
روش تحقیق و اجرا
اطلاعات جغرافیایی
هزینه های اجرای پروژه
نتایج