چکیده
پرورش ماهیان خاویاری با هدف تولید خاویار، نیازمند نگهداری و پرورش ماهیان ماده است و فیلماهی (Huso huso)گونه اصلی ماهی پرورشی در مزارع است که در سن حدود ۱۰ سالگی به بلوغ جنسی رسیده و امکان استحصال خاویار در این گونه وجود دارد. ولی از یک سو بدلیل طولانی بودن مدت پرورش و بلوغ جنسی دیر هنگام این ماهیان و از طرفی امکان تشخیص جنسیت آنها از طریق نشانههای ظاهری غیر ممکن است. نگهداری ماهیان نر از نظر اقتصادی به خاطر هزینه های غذا، فضای مورد نیاز و غیره، مقرون به صرفه نخواهد بود. از این رو هدف از این بررسی، شناسایی نشانه های ریختی در تشخیص و تفکیک جنسیتی گونه فیلماهی بود. لذا بررسی امکان تشخيص جنسيت از روی نشانه هاي ظاهري در فیلماهیان 6 ماهه پرورش داده تا سن3 سالگی از طریق بررسی زبری، زیست سنجی و عکسبرداری از قسمت های محتلف بدن هر شش ماه یکبار مورد ارزیابی قرار گرفت. در این تحقیق 100 عدد از فیلماهیان پرورشی 6 ماهه انتخاب و 50 عدد از آنها در حوضچه های آب شیرین انستیتو و 50 عدد دیگر در حوضچه های آب لب شور سایت چابکسر به مدت 3 سال پرورش داده شد. کلیه ماهیان در پایان دوره آزمون به روش لاپاراسکوپی و بیوپسی تعیین جنسیت شدند. نتایج این پژوهش از لحاظ زبری سطح بدن با دست کشیدن سطح شکمی و سطح جانبی نشان داد تا 80 درصد ماهیان 6 ماهه تا یکساله که سطح بدن زبری داشتند، ماده بودند. همچنین تا 70 درصد ماهیان را می توان از روی شکل ظاهری اولین پلاک پشتی، سر ماهی، تیزی پلاک های جانبی و تا 80 درصد از طریق منفذ تناسلی در سنین پایین تفکیک جنسیتی انجام داد. مطابق نتایج حاصله شکل ریختی ماهیان در زبر بودن سطح بدن و شکل منفذ تناسلی ماده ها با همدیگر و نر ها با همدیگر همپوشانی داشته و جنسیت شان تا 80 درصد از روی ریخت سنجی قابل تشخیص بودند. در این راستا از مزایای تشخیص جنسیت این روش نسبت به سایر روش ها این است که پرورش دهنده خود می تواند تا 80 درصد از روی زبری سطح بدن در ماهیان زیر یکسال بدون پرداخت هزینه و با کمترین استرس وارده به ماهی (بخاطر دستکاری)، ماهیان ماده را از نر جدا نماید.